Verplichte gelijkheid versterkt gemeenten en de democratie

Verklaring van de regionale werkgroep van gemeentelijke gelijkheidsfunctionarissen in Thüringen:

Wij zijn de gendergelijkheidsfunctionarissen

Wij zijn gemeentelijke gelijkheidsfunctionarissen in Thüringen. Wij kennen de mensen achter de cijfers en statistieken. Wij begeleiden vrouwen die te maken hebben met geweld. Wij ondersteunen alleenstaande ouders, brengen hulpverleningsaanbieders met elkaar in contact, zetten ons in voor gelijke kansen en versterken de sociale samenhang in onze steden en gemeenten. Ons werk is geen ideologie – het is verantwoordelijkheid in de praktijk.

Des te verbijsterder zijn we dan ook dat we ons werk steeds weer moeten rechtvaardigen. Terwijl de uitdagingen toenemen, moeten juist de structuren worden verzwakt die mensen ondersteunen, beschermen en participatie mogelijk maken.

Het gaat hierbij niet om onze banen. Het gaat om de mensen voor wie wij verantwoordelijkheid dragen. Gelijkheid is geen ideologisch project en geen vrijwillige gemeentelijke dienst. Het is een grondwettelijke opdracht en een voorwaarde voor een rechtvaardige, democratische en leefbare samenleving.

Elk uur dat we ons wettelijk bestaansrecht moeten rechtvaardigen, ontbreekt ons voor vrouwen, gezinnen en mensen die op onze steun aangewezen zijn. Wij staan voor een samenleving waarin gelijkheid geen loze belofte is, maar een geleefde realiteit. Daarom zullen wij onze stem laten horen wanneer de wettelijke en grondwettelijke opdracht tot gelijkheid ter discussie wordt gesteld. Wij willen onze tijd niet besteden aan het verdedigen van ons bestaan. We willen doen waarvoor we zijn aangesteld: mensen ondersteunen, achterstanden wegwerken en ertoe bijdragen dat gelijkheid in onze gemeenten een realiteit blijft.

Verklaring van de Federale Werkgroep van Gelijkheidsfunctionarissen:

Bindende gelijkheid versterkt gemeenten en de democratie

Voor de tweede keer binnen enkele maanden staat de wettelijke verankering van gemeentelijk gendergelijkheidswerk in Thüringen ter discussie

De Federale Werkgroep van gemeentelijke vrouwenbureaus en gendergelijkheidsinstanties (BAG) bekritiseert met klem het nieuwe wetsontwerp in het parlement van Thüringen, waarmee de wettelijke verplichting tot de benoeming van gemeentelijke gendergelijkheidsfunctionarissen moet worden afgeschaft.

Nadat een eerste wetsontwerp tot afschaffing van centrale structuren voor het gelijkheidsbeleid in het voorjaar al was gestrand in het Thüringse parlement, volgt nu de volgende poging met als doel: het wettelijk verankerde gemeentelijke gelijkheidswerk te ondermijnen. Het nieuwe wetsontwerp motiveert de afschaffing van de wettelijke verplichting voornamelijk met begrotingsbeperkingen, gemeentelijk zelfbestuur en de bewering dat vrijwillige maatregelen op het gebied van gendergelijkheid voldoende zijn om aan de Grondwet te voldoen. Geen van deze
argumenten houdt bij nader inzien stand.

Het begrotingsargument schiet tekort

Het wetsontwerp stelt gemeentelijke gelijkheidsfunctionarissen voor als een overbodige kostenpost die concurreert met verplichte taken zoals brandveiligheid of infrastructuur. Deze tegenstelling gaat te ver, want gemeentelijke gelijkheidsfunctionarissen vervullen een wettelijke verplichting en verrichten dagelijks concreet werk voor de mensen ter plaatse. Zij geven vertrouwelijk advies aan mensen die te maken hebben met discriminatie of achterstelling, ondersteunen slachtoffers van gendergerelateerd en huiselijk geweld, verwijzen door naar hulpverleningssystemen en dragen ertoe bij dat beschermings- en adviesvoorzieningen ter plaatse goed functioneren en verder worden ontwikkeld.

Tegelijkertijd geven ze actief vorm aan gemeenten. Ze brengen gendergelijkheidskwesties in bij stads- en regionale ontwikkeling, zetten zich in voor veilige openbare ruimtes, toegankelijke infrastructuur en mobiliteitsaanbod dat aansluit bij de behoeften, en dragen ertoe bij dat er in gemeentelijke plannen rekening wordt gehouden met gezinnen, alleenstaande ouders of ouderen. Ze ondersteunen vrouwen op hun weg naar een verantwoordelijke functie in de gemeentepolitiek, begeleiden gemeentelijke netwerken en helpen bij het werven van subsidiegelden voor projecten.

Daarnaast staan de vermeende besparingen in geen verhouding tot de gevolgkosten die kunnen ontstaan wanneer goed functionerende preventie- en ondersteuningsstructuren worden verzwakt, subsidies niet meer worden aangevraagd of bij de planning onvoldoende rekening wordt gehouden met belangrijke bevolkingsgroepen. Het afbreken van bindende structuren voor gendergelijkheid levert daarom geen besparingen op, maar verschuift kosten en risico’s slechts naar de toekomst.

Vrijwilligheid voldoet niet aan de grondwettelijke opdracht

Bijzonder problematisch is de bewering in het wetsontwerp dat aan artikel 3, lid 2, zin 2 van de Grondwet al wordt voldaan doordat gemeenten vrijwillig gelijkheidsfunctionarissen kunnen aanstellen. Juist deze opvatting wordt weerlegd door het juridisch advies van professor dr. Ulrike Lembke, dat in opdracht van de BAG is opgesteld.

Het advies komt tot een eenduidige conclusie: de staat is grondwettelijk verplicht om doeltreffende en institutioneel gewaarborgde structuren ter bevordering van daadwerkelijke gelijkheid te bieden. De opdracht tot het bevorderen van gelijkheid mag niet worden verschoven naar vrijwillig handelen of niet-bindende oplossingen. Wettelijke regelingen die bestaande structuren voor gelijkheid afschaffen of de inrichting ervan aan de vrije beoordeling van de gemeenten overlaten, doen geen recht aan deze grondwettelijke opdracht.

Een wettelijke opdracht zonder bindende bevoegdheden blijft een opdracht op papier. Juist in tijden van krappe begrotingen leert de ervaring: wat vrijwillig is, valt onvermijdelijk als eerste ten prooi aan bezuinigingsmaatregelen. Een wettelijk recht zou daardoor in feite veranderen in een gemeentelijk aanbod dat afhankelijk is van de begrotingssituatie en de politieke meerderheden ter plaatse. Zo ontstaat er een lappendeken bij de uitoefening van een grondrecht. Dit is in strijd met het grondwettelijke recht op een betrouwbare en doeltreffende uitvoering van de beschermings- en bevorderingsverplichtingen van de staat.

Met andere woorden: het wetsontwerp miskent niet alleen de zin en functie van gemeentelijk gelijkheidswerk, maar is ook in strijd met de grondwettelijke eisen voor de uitvoering van de gelijkheidsopdracht.

Democratie heeft structuren voor gendergelijkheid nodig

Wie deze structuren wil afbreken, verzwakt niet de bureaucratie, maar de rechtsstatelijke en democratische infrastructuur. Het nieuwe wetsontwerp toont eens te meer aan: het gaat niet om administratieve vereenvoudiging, maar om de ontmanteling van bindende structuren voor gendergelijkheid. De BAG doet daarom een beroep op de democratische fracties in het parlement van Thüringen om de grondwettelijke opdracht inzake gendergelijkheid serieus te nemen en het gemeentelijk gendergelijkheidswerk bindend te blijven waarborgen:

„Gelijkheid is geen vrijwillig gemeentelijk aanbod. Het is een grondwettelijke opdracht. Wie de institutionele grondslagen ervan wil afschaffen, zet de bindende uitvoering van een grondrecht op losse schroeven.“