Nowy rozkwit dla Domu Romantyków w Jenie

To właśnie stąd niegdyś rozprzestrzeniła się na świat buntownicza myśl wczesnych romantyków, z której wyłonił się jeden z najbardziej znaczących ruchów w historii kultury europejskiej: Dom Romantyków w centrum Jeny jest jedynym muzeum w Niemczech, które w historycznym miejscu przybliża historię i znaczenie wczesnego romantyzmu. Aby w sposób odpowiadający dzisiejszym czasom przedstawić tę szczególną rolę miejsca i budynku, Dom Romantyków przechodzi gruntowną przebudowę. Przebudowa odbywa się w ramach trzech podprojektów: tereny zewnętrzne zyskają nowy wygląd z uwzględnieniem aspektów konserwatorskich, a wewnątrz budynku planowane są prace budowlane oraz nowa koncepcja wystawy stałej.  

Uznane za instytucję kulturalną o znaczeniu krajowym

Kompleksowa przebudowa jest możliwa, ponieważ muzeum zostało włączone do programu wsparcia „Inwestycje w instytucje kulturalne o znaczeniu krajowym w Niemczech” (INK). W ten sposób Państwowe Ministerstwo Kultury i Mediów wspiera wybitne krajowe instytucje kulturalne; znanymi przykładami są między innymi Bawarska Opera Państwowa, Niemieckie Muzeum Higieny w Dreźnie czy Hamburger Kunsthalle. Przebudowa wystawy stałej, foyeru oraz przestrzeni przeznaczonej na wystawy czasowe jest wspierana w ramach programu INK kwotą około 560 000 euro od rządu federalnego oraz prawie 170 000 euro od kraju związkowego Turyngii, przy łącznej kwocie kosztów kwalifikowalnych wynoszącej 1 119 700 euro.

„Bardzo się cieszę, że Dom Romantyków w Jenie może zostać gruntownie przebudowany dzięki środkom federalnym, co wzmocni tę ważną kulturową atrakcję we wschodnich Niemczech. To wyjątkowe miejsce, które pozwala doświadczyć wczesnego romantyzmu tam, gdzie zapisał się on w historii”, 

mówi Elisabeth Kaiser, minister stanu i pełnomocnik rządu federalnego ds. wschodnich Niemiec.

„Wczesny romantyzm z Jeny wywarł wpływ daleko poza granice Turyngii i do dziś nie stracił nic ze swojej fascynacji”,

podkreśla prof. dr Steffen Teichert, sekretarz stanu ds. nauki i kultury w Turyńskim Ministerstwie Edukacji, Nauki i Kultury. 

„Tym bardziej cieszę się, że wspólnie możemy nadać Domowi Romantyków nową perspektywę. Szczególne podziękowania kieruję do rządu federalnego za istotne wsparcie tego przedsięwzięcia. Wspólnie z miastem Jena tworzymy warunki, dzięki którym to wyjątkowe miejsce stanie się żywe, nowoczesne i dostępne dla szerokiej publiczności”.

„Jena, jako kolebka niemieckiego romantyzmu, w ostatnich latach cieszy się coraz większym zainteresowaniem opinii publicznej zarówno w kraju, jak i za granicą. Uznanie naszego Domu Romantyków za instytucję kulturalną o znaczeniu krajowym wpisuje się w ten trend i jest jednocześnie ważnym sygnałem ze strony rządu federalnego”, 

mówi Johannes Schleußner, dyrektor ds. kultury. Oprócz muzeum z wystawą stałą i maksymalnie trzema wystawami czasowymi rocznie Dom Romantyków postrzega się jako miejsce spotkań, nawiązując tym samym do wczesnoromantycznej idei „romantycznej towarzyskości”. Po remoncie budynek będzie oferował przestrzeń na odczyty, koncerty, wykłady i spotkania. 

„Dziękuję wszystkim, którzy zaangażowali się w wsparcie tego projektu”,

wyraża wdzięczność dyrektor wydziału. 

Nowa ekspozycja ma być zmysłowa, angażująca i inkluzywna

W 1981 roku, po gruntownej renowacji, budynek został otwarty jako miejsce upamiętniające wczesny romantyzm w Jenie oraz jako przestrzeń wystawowa dla kolekcji dzieł sztuki. Jako samodzielne muzeum literatury funkcjonuje wraz z obecną wystawą stałą od 1999 roku. Po ponad 25 latach historia i znaczenie wczesnego romantyzmu mają być teraz przekazywane szerokiej publiczności w nowoczesnej formie. Proces ten nadzoruje przedsiębiorstwo miejskie JenaKultur, w ramach którego Dom Romantyków funkcjonuje jako placówka Miejskich Muzeów w Jenie.

„Jena ma co najmniej tysiącletnią, fascynującą historię. A w jej ramach istnieje prawdziwy element wyróżniający, który dotychczas, również w świadomości ogólnokrajowej, pozostawał zdecydowanie zbyt mało zauważalny: wczesny romantyzm w Jenie”,

podkreśla Friedrun Vollmer, dyrektor JenaKultur. 

„Bardzo się cieszę, że fakt ten zostanie teraz uwzględniony dzięki nowej koncepcji wystawy stałej oraz związanej z nią kompleksowej renowacji otoczenia tak zwanego Domu Romantyków, który w rzeczywistości jest dawnym domem filozofa Johanna Gottlieba Fichtego. Dzięki hojnemu wsparciu finansowemu ze strony rządu federalnego i kraju związkowego, za które jesteśmy wdzięczni, będziemy mogli przybliżyć przyszłym pokoleniom wczesny romantyzm jenański jako »rewolucję ducha« wraz z całym jego głębokim oddziaływaniem na współczesną literaturę, filozofię, naukę oraz zachodnie rozumienie wolności i sztuki”.

Prezentacja będzie wykorzystywać nowe cyfrowe i analogowe możliwości edukacyjne i ma mieć charakter zmysłowy, partycypacyjny oraz inkluzywny. Konkretny kształt przyszłej wystawy stałej zostanie opracowany na podstawie nowej koncepcji merytorycznej we współpracy z biurem zajmującym się projektowaniem wystaw i mediów. Obecnie trwa proces przetargowy. Od 5 października 2026 r. Dom Romantyków zostanie początkowo zamknięty dla publiczności. W 2027 r. rozpoczną się prace remontowe, a ponowne otwarcie muzeum planowane jest w ciągu 2029 r.  

Cele to dostępność dla osób niepełnosprawnych, widoczność i wyższa jakość pobytu 

Zanim będzie można uruchomić nową wystawę stałą, należy ukończyć prace na terenie zewnętrznym oraz przeprowadzić adaptacje budowlane wewnątrz budynku. Te szeroko zakrojone prace remontowe i renowacyjne są realizowane przez przedsiębiorstwo komunalne Kommunale Immobilien Jena (KIJ). Celem jest zapewnienie dostępności parteru dla osób niepełnosprawnych oraz stworzenie tam połączonej przestrzeni eventowo-wystawienniczej, a także przebudowa foyer i strefy kasowej. Na drugim piętrze powstaną ponadto dwie nowe sale przeznaczone na wystawy czasowe.

Planowana jest również gruntowna renowacja przestrzeni otwartej wokół budynku. Ważnym celem jest zapewnienie lepszego dostępu do tego terenu. W porozumieniu z Radą ds. Osób Niepełnosprawnych miasta Jeny uzgodniono rozwiązania zapewniające w przyszłości bezbarierowy dostęp do muzeum. Dzięki miejscom do siedzenia, nasadzeniom i oświetleniu dziedziniec ma w przyszłości zachęcać do odpoczynku i zyskać na znaczeniu jako przestrzeń eventowa. Oba wejścia do muzeum od strony Löbdergraben i Unterm Markt staną się lepiej widoczne dzięki jednolitemu systemowi oznakowania. Dzięki słupom informacyjnym i odpowiedniemu oświetleniu budynek, znajdujący się „w drugim rzędzie”, będzie lepiej dostrzegalny. Elementy objęte ochroną konserwatorską, takie jak popiersia z brązu przedstawiające Caroline, Augusta Wilhelma i Friedricha Schlegela, pergola czy fontanna, zostaną starannie wkomponowane w nową aranżację. Koszt prac budowlanych w budynku, realizowanych przez firmę KIJ, wynosi około 300 000 euro. W przebudowę terenów zewnętrznych zainwestowano około 600 000 euro, z czego około 400 000 euro pochodzi ze środków federalnych i krajowych przeznaczonych na rozwój urbanistyczny.

„Poprzez poprawę dostępności dzięki przebudowie wnętrz i terenów zewnętrznych chcemy umożliwić udział w życiu kulturalnym jeszcze większej liczbie osób”, 

mówi Beate Wachenbrunner, dyrektor KIJ. 

„Przebudowa terenów zewnętrznych tworzy jednocześnie atrakcyjne miejsce dla wszystkich, gdzie można się zatrzymać, spędzić czas i spotkać się z innymi – a tym samym podnosi jakość przebywania w samym centrum Jeny”.