Upamiętnienie marszu śmierci przez Jenę poprzez poświęcenie steli upamiętniającej obóz pracy przymusowej

Przemówienie Burmistrza

Szanowni Państwo!

Serdecznie witam wszystkich gości tegorocznych obchodów upamiętniających ofiary marszu śmierci, który przeszedł przez Jenę 11 kwietnia 1945 roku.

Chciałbym powitać prof. dr Jensa-Christiana Wagnera, dyrektora Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora.

Drogi prof. dr Wagnerze, witamy, to wspaniale, że jesteś tu dzisiaj ponownie!

Drogi doktorze Rug, drogi panie Nauschütz, drodzy członkowie Grupy Roboczej Mówiącej o Przeszłości. Wnieśli Państwo znaczący wkład w zapewnienie, że marsz śmierci przez Jenę i liczne inne nazistowskie zbrodnie w naszym mieście nie zostaną zapomniane. Serdecznie witamy!

Drogi Bastianie Stein, burmistrzu Wenigenjeny (jego obecność może jeszcze ulec zmianie!), droga Danielo Gruber, drodzy członkowie lokalnej rady dzielnicy - witamy!

Drodzy goście,

W tym miejscu chciałbym również powitać potomków Roberta Büchlera, ocalałego z marszu śmierci. Niestety z powodu wojny w Iranie nie mogli Państwo przyjechać z Izraela. Bardzo, bardzo chcielibyście tu być, tak jak w zeszłym roku, kiedy nazwaliśmy tę ulicę Drogą Roberta Büchlera. Ale niestety nie było to możliwe.

Panie i panowie!

Bardzo się cieszę, że obchody 11 kwietnia stały się integralną częścią naszego miejskiego kalendarza. Pięć lat temu, z inicjatywy grupy roboczej, na moście Camsdorf odsłonięto pierwszą stelę upamiętniającą marsz śmierci.

W 2022 r. na Cmentarzu Wschodnim zainaugurowano odnowione miejsce pochówku ofiar marszu śmierci w Jenie. W 2023 r. poświęcono stelę na Karl-Liebknecht-Straße, która upamiętnia w szczególności Roberta Büchlera, a w zeszłym roku nadano nazwę tej ulicy, zarówno dzieciom, jak i wnukom Roberta Büchlera.

Specjalnym wydarzeniem jest również dzisiejsza inauguracja kolejnej steli w tym miejscu. Stela ta upamiętnia obóz pracy przymusowej na tutejszych terenach sportowych i została zainicjowana przez Danielę Gruber, która również zabierze głos później, oraz radę dzielnicy Wenigenjena.

Panie i panowie,

Od pewnego czasu jesteśmy coraz bardziej zaniepokojeni pytaniem, w jaki sposób pamięć i upamiętnienie zbrodni narodowego socjalizmu mogą być utrzymywane przy życiu, jeśli w dającej się przewidzieć przyszłości nie pozostaną żywi świadkowie tamtych czasów.

Wczoraj wieczorem w ratuszu zaprezentowano wspomnienia Roberta Büchlera, które są teraz dostępne jako książka w języku niemieckim.

Opowiada on w nich o swoim chronionym dzieciństwie i młodości w Topol'čanach (wym. Topoltschani) na Słowacji. Opowiada o stopniowej dyskryminacji i marginalizacji ze względu na to, że on i jego rodzina byli Żydami, a ostatecznie o deportacji do Auschwitz, którą przeżył jako jedyny z rodziny.

Pamięć i upamiętnianie to nie tylko nie zapominanie o wydarzeniach sprzed ponad 80 lat, ale także utrzymywanie wiedzy o nich przy życiu. Tylko wtedy, gdy dotyka nas jako ludzi, a tym samym pozostaje skutecznym przypomnieniem, może skutecznie zapewnić, że zbrodnie takie jak te popełnione w czasach narodowego socjalizmu się nie powtórzą.

Wspomnienia Roberta Büchlera są tutaj szczególnie cenne, ponieważ przypominają nam, że naruszenie ludzkiej godności zawsze może prowadzić do jeszcze większej dyskryminacji i marginalizacji. Przejścia do przestępczości są wówczas płynne i wieloaspektowe. Musimy być czujni i podejmować działania.

Marsz śmierci przez Jenę był ostatnią wielką zbrodnią nazistowską w tym mieście. Następnego dnia Jena została wyzwolona przez Amerykanów. Dla Roberta Büchlera marsz śmierci przez Jenę był przerażającym wydarzeniem, podobnie jak dla tysięcy innych więźniów. Jego wyzwolenie kilka kilometrów stąd i powrót do naszego miasta w 1945 roku, zwłaszcza w późniejszych latach jego życia, były i są łutem szczęścia dla naszego miasta.

Szanowni Państwo!

Jak już wspomniano, dziś przekażemy publiczności kolejną stelę informacyjną. Ale najpierw prof. Wagner opowie o pracy przymusowej w reżimie nazistowskim jako całości.

Następnie ponownie usłyszymy Dirk Wasmund Trio, po czym Luca Nauschütz z grupy roboczej Speaking Past przeczyta wspomnienia Roberta Büchlera i jego związek z tym miejscem.

Następnie Daniela Gruber opowie nam o lokalnym obozie pracy przymusowej i przedstawi nam nową stelę, zanim wspólnie ją odsłonimy.